ماتيگان شترنگ !!!

در زمان پادشاهي خسرو انوشيروان ، پادشاه هند ، " ديورسام بزرگ "براي سنجش خرد و دانايي ايرانيان و اثبات برتري خود ، شطرنجي را كه مهره هاي آن از زمرد و ياقوت سرخ بود ، به همراه هدايايي نفيس به دربار ايران فرستاد و " تخت ريتوس " دانا را نيز مأمور انجام اين مهم ساخت . او در نامه اي به پادشاه ايران نوشت : از آنجا كه شما شاهنشاه ما هستيد ، دانايان شما نيز بايد از دانايان ما برتر باشند . پس يا نحوه آنچه را به نزد شما فرستاده ايم "شطرنج " بازگوييد و يا بعد از اين ساو و باج براي ما بفرستيد  .

شاه ايران پس از خواندن نامه چهار روز مهلت خواست و هيچ يك از دانايان در اين مدت موفق به حل مطلب نشدند ، تا اينكه سه روز بعد بزرگمهر بوختگان به درگاه آمد و گفت : من نه تنها به سادگي شيوه اين بازي را خواهم گفت ، بلكه بازي ديگري به نزد ديور سام خواهم فرستاد كه او و همه دانايان دربارش از حل آن عاجز بمانند و دو برابر باجي را كه از ما خواسته اند ، به ما بدهند ، تا به اين ترتيب همگان بدانند كه من داناترين مرد اين سرزمينم .

شاهنشاه سه بار بر او درود فرستاد و دوازده هزار سكه به او پاداش داد . روز بعد بزرگمهر ، " تخت ريتوس " را به حضور خود خواند و به او اسرار كامل بازي شطرنج و نحوه چيدن مهره ها را گفت . پس از آن " تخت ريتوس " مهره هاي شطرنج را چيده و با بزرگمهر به بازي پرداخت بزرگمهر سه بار بر تخت ريتوس پيروز شد و از اين پيروزي همه كشور شاد و خوشحال گشتند . تخت ريتوس بر عقل بزرگمهر آفرين گفت و پادشاه را خداي ايران و انيران خواند . دو روز بعد شاهنشاه بزرگمهر را به حضور خواست و از او پرسيد : آنچه مي خواستي به دربار ديورسام بفرستي چيست ؟ بزرگمهر به پاس دانايي اردشير ، بازي تازه اي را به نام " وين اردشير " تخته نرد با همه زير و بم آن ، براي پادشاه شرح داد .

شاه با شنيدن رموز بازي ، بر او آفرين گفت و او را با هدايايي ، بسيار بيش از آنچه ديورسام فرستاده بود به نزد وي فرستاد . ديورسام چهل روز مهلت خواست اما هيچ يك از دانايان آن سرزمين نتوانستند " وين اردشير " را شرح دهند پس بزرگمهر باجي كلان از ديورسام گرفت و به ايران بازگشت  .

اين داستان به شرح رموز و فلسفه دو بازي شطرنج و تخته نرد مي پردازد و چنانچه ديده مي شود خاستگاه اين دو بازي را به ترتيب هند و ايران معرفي مي كند و نيز بر درايت و تيز بيني و دانايي ايرانيان و تفوق آنان در همه زمينه ها بر ملل ديگر تاكيد دارد  .