سير شطرنج در جهان (1)

همیشه این سوال در ذهنمان پیش می آید که شطرنج ، این ورزش و فعاليت ذهنى كه خاص افراد مستعدى است، توسط چه ذهن خلاقى به باهوش ها و خوش فكرهاى دنيا هديه شد و ريشه و شروع شكل گيرى آن از كدام گوشه اين دنياى بزرگ بود؟ قوانين آن چه موقع و توسط چه كسانى وضع شد !؟

سیر شطرنج در جهان (1)

قوانين حاكم بر بازى شطرنج و حركات معمول مهره هاى آن تقريباً از قرن ششم تغيير خاص و فاحشى نكرده اند و هر آنچه تغيير در اصول اين بازى اتفاق افتاده به نيت سرعت بخشيدن به بازى بوده است. اينكه دقيقاً در چه تاريخى شطرنج به دوستداران آن هديه شد جاى بحث و صحبت دارد اما مى دانيم كه تا قرن هفتم كه در برخى از متون ادبى به آن اشاره شده است، در جاى ديگر اثرى از شطرنج بازى ديده نمى شود و جالب اين است كه نخستين اين اشارات را مى توان در اشعار فارسى يافت .

شواهدى كه ظهور و پيدايش آن را از هندوستان مى دانسته اند. پس از آن شطرنج در عهد خسرو انوشيروان (۵۷۹ - ۵۳۱) به ايران رسيد و در همان زمان در كتابى ايرانى از آن صحبت مى شود .

به استناد برخى از منابع اين بازى حدود ۵-۴ هزار سال پيش اختراع شده است. (توسط همسر شاه Ravana زمانى كه پايتخت كشورش توسط دشمن در محاصره بوده است!)
بامراجعه به اشعار فردوسى شاعر نامدار ايرانى هم مى توانيم آثارى از ظهور اين بازى در كشورمان را بيابيم - اشاره به نوعى بازى كه در ميان هداياى قافله اى كه از طرف شاه هندوستان به ايران رسيده است ، به چشم مى خورد. بازى اى كه براساس نبرد ۲ سپاه طراحى شده است !

در قرن هشتم با هجوم مراكشى ها به اسپانيا شطرنج وارد اروپا شد و بازى راه خود را به دنياى غرب باز كرد و پس از اين ايام بود كه در جريان پيشروى ها و فتوحاتى در عرصه هاى سياسى و جغرافيايى شطرنج به روسيه رسيد و احتمالاً به مسير تجارى Caspian - Volga راه يافت و نام مهره هاى بازى شطرنج به زبان روسى هم ريشه و اثر ايران و عربى آن را به وضوح نشان مى دهد .

اشعار مردمى روسيه نيز از اين فعاليت به عنوان يك بازى مشهور و شناخته شده ياد مى كند .

 
پيشروى اين بازى به همين جا خلاصه نشد و جنگاوران اسكانديناوى نيز از طريق بالتيك شطرنج را به شمال غربى اروپا رساندند و هر روز بر تعداد علاقه مندان به آن افزوده شد.
در قرن يازده شطرنج به آلمان رسيد و پس از آن در ايتاليا، انگليس و ايرلند به آن توجه بسيار شد تا جايى كه اشاره به آن را مى توان در ادبيات چند قرن دنبال كرد .